تعداد بازديد :  
تاريخ : یازدهم بهمن 1393
بسم الله الرحمن الرحیم

آقایان مداح و ذاکر اهل بیت علیهم السلام که مبتلا هستند به این شغل و این کار، مشغول باشند به مداحی اهل بیت علیهم السلام، به ذکر فضائل آنها و مطاعن اعداء اهل بیت علیهم السلام و مصائبی که بر ایشان وارد شده است.
همه اینها [مداحان] باید بدانند در چه موقفی هستند؟ چه کاری را دارند انجام می دهند؟ برای چه این کارها را می کنند؟
باید بدانند که همان مودت ذی القربی را که در قرآن هست، دارند پیاده می کنند، چه ذکر فضائل اهل بیت علیهم السلام باشد و چه ذکر مصائب آنها؛ همه اینها ادا کردن اجر رسالت است؛ تثبیت کردن مردم را به «قرآن» است.



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : یازدهم بهمن 1393

- در مرثيه خواني به « خدا » توکل کنيم.

2- در مرثيه خواني توسل به معصومان و کمک از آنان بويژه حضرت فاطمه‏ي زهرا و امام حسين و حضرت مهدي - عليهم‏السلام - را فراموش نکنيم.

3- در مرثيه خواني ، از خاندان عصمت و طهارت - عليهم‏السلام - با احترام ياد کنيم ، مثلا براي مرد ( عليه‏السلام ) و براي زن ( عليهاالسلام ) را به کار بريم.

4- از خدا بخواهيم تا خاندان عصمت و طهارت بويژه حضرت مهدي - عليهم‏السلام - به جلسات مرثيه خواني ما عنايت کنند و در اين گونه مجالس تشريف بياورند و چشمان گنهکار ما را به جمال دل آراي خويش نوراني بفرمايند.

5- اگر به مرثيه خواني علاقه داريم از خاندان عصمت و طهارت بويژه حضرت فاطمه‏ي زهرا و امام حسين و امام زمان - عليهم‏السلام - بخواهيم تا ما را در زمره‏ي مرثيه خوانان واقعي خود قرار دهند.

6- مرثيه خواني از نعمتهايي است که خداوند و خاندان عصمت و طهارت - عليهم‏السلام - به دوستان خود عطا مي‏کند ، پس آن را دست کم نگيريم و کم ارزش نکنيم.

7- مي‏توانيم ثواب مرثيه خواني خود را به معصومان - عليهم‏السلام - يا مراجع تقليد - رضوان الله عليهم - و يا پدر و مادر و فاميل و مانند آن هديه کنيم.

8- خواندن مرثيه را به عنوان انجام عبادت و وظيفه‏ي شرعي بدانيم.

9- در هنگام مرثيه خواني با طهارت و با نظافت باشيم.

10- مي‏توانيم پيش از مرثيه خواني دو رکعت نماز بخوانيم و از خدا بخواهيم تا ما را در مرثيه خواني موفق بدارد.

11- شايسته است پيش از خواندن مرثيه جمله‏ي « يا اباعبدالله ادرکنا » يا جمله‏ي « يا صاحب الزمان ادرکنا » و يا جمله‏ي « يا فاطمة الزهراء ادرکينا » را از قلب خود بگذرانيم و يا بر زبانمان جاري نماييم.



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : یازدهم بهمن 1393



اهميت و لزوم يادگيري

معرفت پذيري و علم آموزي بسان نياز نهفته بشر از آغازين روزهاي پيدايش خلقت به عنوان اصل حياتي و مترقي مطرح، و مورد تأييد انديشمندان علوم مختلف بوده است. با نگاهي گذرا به قرآن ، روايات و احاديث نبوي و علوي نمونه‌هاي بسياري از فرمايشات و تأکيدات پيشوايان دين را درباره اهميت علم و يادگيري علوم مشاهده خواهيم کرد به عنوان نمونه امير المومنين علي (ع) در حکمت شماره 147 نهج البلاغه خطاب به کميل بن زياد مي‌فرمايند: قلب‌ها بسان ظرف‌هايي هستنتد که بهترين آن‌ها، فراگيرترين آن‌هاست. در فرازي ديگر چنين بيان مي‌نمايد که علم و دانش بهتر از مال است زيرا علم و دانش نگهبان توست و مال را تو بايد نگهبان باشي.امير المومنين (ع)همچنين در حکمت شماره 80 نهج البلاغه چنين مي‌فرمايند: حکمت گمشده مؤمن است. حکمت را فراگير هر چند از منافقان باشد.

بادقت وتاملي ژرف دركلام گهربارعلي بن ابيطالب(ع) به وضوح ارزش علم و يادگيري در شرايط مختلف به نمايش در مي آيد.

 يادگيري چيست؟

در اين مجال به ارائه دو تعريف از يادگيري که توسط انديشمندان مديريت رفتارسازماني بيان شده مي‌پردازيم علماي مديريت رفتار، يادگيري يا معرفت پذيري  را تغيير نسبتا پايدار در رفتار يا رفتار بالقوه که از تجربه مستقيم يا غير مستقيم ناشي مي‌شود، تعريف کرده‌اند که اين تغيير، ماهيتي مستمر و پايدار دارد . در تعريف ديگري يادگيري به صورت فرايند تغيير منطقي در ساختار مغز است که از تجربه ناشي مي‌شود و به طور دائمي موجب تغيير در ساير اندام‌ها براي تطبيق رفتارهاي بعدي با تغيير ايجاد شده در مغزمي ‌شود. از تعريف فوق چنين نتيجه‌گيري مي‌شود که عمل يادگيري ورزش مغز است و بدون يادگيري ،مغز پرورش نمي‌يابد و نتيجه بعدي اين که يادگيري از طريق تجربه حاصل مي‌شود که بدون بکارگيري عملي دانش ِ آموخته شده در حالات مختلف امکان پذير نمي‌باشد.

برآيند تعاريف فوق لزوم تغيير مستمر و دايمي در فرآيند يادگيري را نشان مي‌دهد. دانشمندان علوم رفتاري چنين بيان مي كنند كه كه فراگرد تغيير ،داراي سه مرحله 1ـ خروج از انجماد  2ـ تغيير رفتار 3ـ تثبيت رفتار جديد است.در واقع هركس كه مي خواهد چيزي ياد بگيرد در اولين مرحله بايد از مرحله انجماد عبور كند. يعني اندوخته هاي دانشي وتجربي قبلي  خودرا كنار بگذاردوبدون اصرار بر شيوه ها ،رويه ها وآموخته هاي پيشين، ذهن خود را براي فراگيري دانش ،تجربه يا رفتار جديد آماده كند.به بيان ديگر پيش از آنكه عادتي تغيير يابد، نخست بايد عوامل تثبيت كننده وتقويت كننده آن سست گردد.نکته قابل ذكر بعدي  اين است كه تغيير در رفتار انسان شامل 4مرحله مي باشدكه عبارتنداز: 1ـ تغيير در دانش  2ـ تغيير در نگرش  3ـ تغيير در رفتار فردي  4ـ تغيير در رفتار گروهي که به حسب مورد  درمقالات بعدي مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

  

مداحي ؛ علم يا هنر؟

اما سؤالي که اينجا مطرح است اين است که آيا فراگيري مداحي مستلزم تغيير در دانش فردي است که آغازين مرحله يادگيري است؟ يا شامل الهامات و اندوخته‌هاي ذهني و تجربي مي‌باشد؟ بهتر است سؤال را اين‌طور مطرح نماييم كه اصولا مداحي اهل بيت(ع) علم است يا هنر؟

آنچه واضح و مبرهن است اين است که در جامعه کنوني،مداحي اهل بيت(ع) ، بدون پشتوانه قوي علم و دانش دوام و بقاي چنداني نخواهد داشت و اگر مداح خود را به علوم مختلف و مرتبط مجهز ننمايد از درک نياز مخاطب امروزي عاجز خواهد ماند. در آن سوي قضيه اگر مداح هنر عرضه مطلوب مطالب مورد نظر، هنر درک حالات رواني مخاطب، هنر تحريک عواطف و احساسات مستمع و... را نداشته باشد نيز از ارائه جامع اندوخته‌هايش اعم از علمي و هنري بازخواهد ماند.

نتيجه‌گيري:

با تفاسير فوق، ضروريست مداحي اهل بيت(ع) را با نگاهي دو سويه، ترکيبي از علم و هنر بدانيم. يقيناً نگاه يک جانبه صرفا علمي و صرفا هنري به اين مقوله، ما را به بيراهه خواهد کشاند.

 

روشهاي يادگيري :

5. روزنامه جام جم/ ضميمه 1981، شماره 138، ارديبهشت 1386



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : نوزدهم مهر 1393
در کتاب منهاج الولایه نوشته آقای قرنی گلپایگانی آمده است: معاویه علیه العنة و العذاب وارد مکه مکرمه شد.به او خبر دادند که ابن عباس کرسی تدریس برپا کرده و تفسیر قرآن را برای مردم می گوید. معاویه در پاسخ به این خبر گفت که عیبی ندارد،ابن عباس پسر عم پیغمبر اکرم است،از بنی هاشم است و قرآن در میان آنها نازل شده است،اگر این ها تفسیر قرآن نگویند پس چه کسی این کار را انجام بدهد شخصی دیگر که حاضر در جلسه بود خبر داد ای معاویه، کرسی تفسیر قرآن ابن عباس بهانه است. او به این بهانه فضایل علی ابن ابیطالب را برای مردم بازگو می کند

ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

عرصات مداحي اهل بيت(ع)

  1. نوحه و سرود خواني.
  2. دعا و زيارت خواني.
  3. شعر خواني.
  4. تفسيري خواندن.
  5. روضه خواني.
  6. مجلس داري.
  7. سخنوري.

 

معمولا عرصات مذکور به ترتیب طی می شود ، اما ممكن است شخصي، بعضي از اين عرصه ها را همزمان بياموزد و يا در بعضي تخصص بیشتری پيدا كند و یا به بعضی عرصه ها اصلا نرسد.

 


 

 



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

كلياتي راجع به روضه خواني

 

1ـ مكمل گويي

اين روش خواندن در مجالسي صورت مي گيرد كه دو يا چند مداح حضور دارند ؛ در اين محافل، مداح اصلي مشغول خواندن است و مداح ديگر ، اشعار و مطالب مرتبط با موضوع را ـ در حد چند بيت و يا چند جمله ـ مي خواند ؛ سپس مداح اصلي به ادامه خواندن مي پردازد ، كار مداح دوم "مكمل گويي" ناميده مي شود.

 

نكات حائذ اهميت در مكمل گويي

  • ايجاز و اختصار.
  • زيبايي و نو بودن محتواي مكمل گويي.
  • توجه به ظرافت و مهارت خاص در "مكمل گويي" چه از جهت سبك و چه از جهت بيان.
  • پياده كرددن مكمل گويي براي مستمعين اهل فن.
  • پياده كرددن مكمل گويي در محافلي كه مداح ، مقبوليت دارد و مستمعين روي او شناخت مثبت داشته باشند.
  • تشخيص جاي مناسب مجلس براي مكمل گويي.

 

ا

 



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

تعريف روضه و تاريخچه آن

 

روضه

روضه از جهت لغوي به معناي باغ و گلستان مي­باشد و از جهت اصطلاحي به معناي مرثيه و ذكر مصيبت رواج پيدا كرده است.

 

تاريخچه روضه

كتابي است به نام روضة الشهدا كه مشتمل بر مصائب انبياء و ذكر فجايعي از ناحيه كافران و منكران و مشركان بر اولياء خدا و اهل بيت (ع) بزرگوار پيامبر اكرم (ص) مي­باشد.

كمال الدين حسين بن علي واعظ كاشفي ، عالم و مؤلف عصر تيموري (قرن نهم ه.ق) كه اصالتاً از مردم سبزوار بود و در هرات زندگي مي­كرد، اين كتاب را در سالهاي آخر عمر خود تأليف كرد و اهل منبر و وعاظ از همان آغاز به خواندن كتاب روضةالشهدا در مجالس پرداختند تا به مرور زمان اين مجالس را «مجلس روضه خواني» ناميدند و به همين اسم تا به امروز باقي مانده است. افرادي كه كتاب روضه الشهدا را مي­خواندند به نام روضه خوان ناميده شدند و به مرور زمان كلمه روضه خوان به معناي مرثيه خوان مصطلح شد.

 

اقسام روضه

با توجه به اينکه بايد روضه به تناسب مجلس و مستمع انتخاب شود بهتر است تفکيکي بين اقسام روضه قائل شويم تا مشخص شود كه چه روضه­اي را در چه مكاني و چه زماني، براي چه كساني و با چه بياني بايد خواند.

 

تقسيم بندي کلي

در يک تقسيم بندي کلي روضه به دو قسم تقسيم مي شود:

  1. احساسي.
  2. سخت و سنگين.

 

 



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

راه تأثير سخن

1ـ چگونگي بيان

در حالت طبیعی مطلبی كه وارد ذهن مي­شود بر فرد تأثیر می گذارد مگر اينكه با ايده ای مخالف در ذهن روبرو گردد. فلذا مطالب را باید به روشی بیان کرد که در ذهن مستمع با هیچ ایده مخالفی روبرو نشده و بدون هیچ مانعی تأثیر لازم را بر مستمع بگذارد. فلذا در موقع بيان و نقل قول از منابع و راويان معتبر نكات زير را در نظر بگيريد؛

الف) از منابع و راويان موثق ، محبوب و مشهور نقل قول كنيد.

ب) مطالب مورد اتقان خود را به صورت قاطع بيان كنيد.

ج) بنابراين مداح بايد كوشش كند تا عواطف مخاطب را جلب كند و نيز سخني از او شنيده نشود كه سبب تحقير آنان شود. زيرا مخاطبان در اين شرايط در مقابل مداح به صورت ناخودآگاه جبهه گيري مي­كنند، اگر چه سخنان او كاملا حق باشد.

اما گاهي مذمت شنوندگان در تأثير سخن اثر مثبت دارد و آن وقتي است كه آنان به فضيلت و خيرخواهي مداح نسبت به خود اذعان دارند و مذمت از جانب او را خير خواهي مي­دانند نه تحقير.

 

 

2ـ شهادت قول و شهادت حال

مداح براي اينكه سخنانش در شنوندگان تأثير كند گاهي ناچار مي­شود كه عواطف آنان را به خود جلب كند. مثلا براي گفتن سخني غم انگيز، ‌زمينه را براي شنيدن و پذيرش آن در شنونده ايجاد كند.

مثلا براي فرستادن سربازان به جبهه نبرد، روحيه شجاعت را القا كند و براي جمع آوري امكانات مالي از روحيه سخاوت سخن بگويد.

 

شهادت قول

يعني اينكه سنت و يا سخني به عنوان شاهد مطلب بيان شود؛ گاهي شهادت قول به صورت استناد به سنت­هاي قديمي است، زيرا عموم مردم براي سنت­هاي قديمي ارزش قائلند و اگر سخني به اين سنت­ها استناد داده شده باشد، مورد قبول آنان واقع مي­شود. مثلا در روضه امام حسين (ع) اشاره كند به سنتي كه به داغداران تسليت مي گويند و تسلي مي دهند اما در كربلا...

گاهي نيز شهادت قول به صورت استناد به سخنان كسي است كه مردم به آنها اطمينان دارند. اگر مداح از سخن چنين افرادي مانند پيامبران،‌ امامان، حكيمان صالح و بزرگان، در مداحي استفاده كند، به تأثير سخن خود در مخاطبان كمك كرده است. مثلا مداح مي خواهد به مستمع بگويد در همه مصائب زندگي بايد هدفدار گريست و براي امام حسين (ع) گريه كرد ؛ براي اين موضوع روايتي را بيان مي كند كه امام رضا فرمود: يَا ابْنَ شَبِيبٍ إِنْ كُنْتَ بَاكِياً لِشَيْ‏ءٍ فَابْكِ لِلْحُسَيْنِ[1]اي پسر شبيب اگر خواستي براي چيزي گريه كني براي حسين گريه كن...

 



ادامه مطلب...
ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

با یک دید کلی اگر به مجلس مداحی نگاه کنیم مواردی به نظر می رسد که به تفکیک بدان می پردازیم.

الف) مقدمه مجلس

مقدمه سازي قبل از خواندن گاهي لازم است چراکه مجلس را طوري آماده مي­كند كه سخنان مداح نزد شنوندگان مقبول مي­افتد. البته با توجه به شرايط ، گاهي مجلس بدون مقدمه آغاز مي شود و همان جملات عربي ابتدايي كه شامل عرض ادب به امام زمان(عج) و تعيين مناسبت هست، نقش مقدمه را ايفا مي كند.

 

انواع مقدمه کلی

مقدمه سازي مي­تواند موارد زير باشد:

  1. توضيح درباره مطلبي كه مي­خواهيد بخوانيد ، مثلا راجع به اينكه اثر كيست
  2. اظهار ادب و تواضع نسبت به پيش كسوتان و بزرگان حاضر در مجلس
  3. توضيح درباره مناسبتي كه در آن قرار داريد
  4. خواندن رواياتي در زمينه فضيلت محافل اهل بيت، فضيلت گريه بر اهل بيت كه اينگونه مقدمه سازي نوعي حالت تشويق و ترغيب در خود دارد

 

نکته1: مقدمه سازی کلی وحی منزل نیست.

نکته3: مقدمه سازی کلی به صورت دکلمه ادا می شود.

نکته2: مقدمه سازی کلی معمولا در محافل زیر صورت می گیرد :

  • قبل از مداحی برنامه دیگری برگزار نگردیده است مثلا سخنرانی یا مداحی اجرا نشده است
  • سخنرانی بدون ذکر توسل به پایان رسیده باشد
  • بعد از توسل، سخنران دعا کرده باشد و مجلس فرود پیدا کرده باشد
  • مداح قبلی به نوعی خواندنش را به اتمام رسانده باشد
  • مجلس مداح قبلی نگرفته باشد

 

ب) چگونه شروع كنيم؟

معمول است كه ذاكرين اهلبيت(ع) مجلس خود را با نام و ياد خدا آغاز مي نمايند و در اين زمينه روايات فراواني ذكر شده كه بدان اشاره اي مي نماييم.

قطب راوندي در دعوات، روايت كرده است كه رسول خدا (ص) فرمودند: «با گفتن بسم الله الرحمن الرحيم درهاي رحمت را به روي خود بگشاييد».

و فرمودند: «دعايي كه در اول آن بسم الله الرحمن الرحيم باشد رد نمي­شود.»[1]

الف) حُسن ابتدا: شايد شروع مؤثر و زيبا را بتوان حُسن ابتدا ناميد كه بسيار مهم است. از رئيس يك دانشگاه پرسيدند: بعنوان يك گوينده مهمترين حقيقتي را كه فرا گرفته­ايد چيست؟ پس از يك دقيقه تفكر جواب داد: «پيدا كردن يك مطلب جالب تا بتوانم توجه شنوندگان را به خود جلب كنم».

لذا بايد توجه كنيد در ابتداي خواندن از مطالب و اشعاري استفاده نماييد كه بسيار زيبا ، مؤثر ، نو و تكان دهنده باشد، چرا كه حوصله مخاطبان عادي تا حدي كم است كه گويي از شما اين سؤال را مي­پرسند كه: آيا حرفي براي گفتن داري يا نه؟

بايد بدانيد در همان لحظه­اي كه با مخاطبان روبرو مي­شويد، خواه ناخواه توجهشان را به خود جلب مي­نماييد. جلب توجه شنوندگان براي 5 دقيقه اول كار آساني است، ولي مجذوب نگاه داشتن آنها بعد از 5 دقيقه دشوار مي­گردد. اگر توجه آنها را در اين موقع از دست بدهيد دوباره به دست آوردن آن دو برابر مشكل خواهد شد. بنابراين در همان جمله اول مطلب جالبي بگوييد و از توجه مخاطب خود استفاده نماييد.

 

نکته: عدم شروع با عذر خواهي

ممكن است يك مبتدي درآغازمداحي خودعذرخواهي كندوبگويد:«من مداح نيستم، آماده براي مداحي نيستم، حرفي ندارم بزنم و ...»

به هيچ وجه اين كار را نكنيد. مخاطب در موقعي كه يك مداح مجلس خود را اين طور شروع كند عينا چنين احساسي مي­كند و اين باور در او به وجود مي­آيد و در نتيجه سخنان شما او را تحت تأثير قرار نخواهد داد.

در هر حال اگر شما براي مداحي آماده نباشيد، بدون گفتن شما برخي از مستمعين آن را خواهند فهميد ولي همه به اين مطلب پي نخواهند برد پس چرا بدون دليل توجه آنها را به اين موضوع جلب مي­كنيد؟ شايد اصلا عدم آمادگي شما از جانب مستمع نوعي بي احترامي تلقي شود و مستمع با خود بگويد: اگر براي ما ارزش قائل بودي آماده به مجلس مي آمدي. چه بسا آنها بگويند نخير! ما نمي­خواهيم عذر خواهي شما را بشنويم. ما آمده­ايم كه استفاده معنوي ببريم.

 

نکته3: هنگام شروع حس كنجكاوي مستمع را برانگيزيد

شما مي­توانيد حس كنجكاوي مخاطبان را در همان نخستين جمله برانگيزيد تا توجه كامل آنها را به خود جلب كنيد. مي­توان با طرح يك سؤال و يا شعري كه داراي سوال و جواب است حس كنجكاوي مستمع را برانگيخت. مثل شعر:

 

گفتم كه روي خوبت، ازمن چرا نهان استگفتم كـه از كـه پـرسم، جانا نشان كويت

گفتا تو خود حجابي، ورنه رخم عيان است      گفتـا نشان چه پرسي، آن كوي بي نشان است

 

و يا مي­توانيد شعري ارائه دهيد كه در آن قسمت مبهمي وجود داشته باشد كه در پايان آن ، با توضيحات داده شده، ابهامي كه در طول كلام وجود داشت، بر طرف گردد. مثل شعر؛

 

خواستم يك شب دمي لايق شوم
برگزينم بين خوبان خوب تر
دلبري بالاتر از شرح و بيان
در برش خورشيد خاكستر شود
صد چو حاتم بر گدايي درش
بانگ زد دل كيـن هياهو بهر چيست

 

با همه نالايقي عاشق شوم
از همه محبوب ها محبوب تر
دل رباتر از تمام دلبران
ماه بي معناتر از اختر شود
جبرئيل آيد به خاك محضرش
در همـه عـالم بـه از عباس كيست؟

 

بدين گونه درابتداي شعر ابهام ايجادمي­شود كه اين دلبر كيست و در پايان معرفي مي­شود كه اين دلبر همان حضرت عباس(ع) است.

با بيان داستان و حكايت نيز مي­توان كنجكاوي مستمع را تحريك كرد.

 

نکته 4: آغاز سخن با آيات و روايات و سخن بزرگان

سخنان عميق هميشه جلب توجه مي­كند. لذا نقل يك سخن مناسب از يكي از موارد مذكور، بهترين طريق شروع مجلس است. و اين يك نوع حسن ابتداي محتوايي است. مثلا شروع با آيه ؛

يا أَيُّهَا الْعَزيزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقين‏[2]

نكته:اگر آغاز مجلس را با اخلاق و سياست و معارف و آداب معاشرت و اينگونه شعرها پر كنيد، فوق العاده خواهد بود. چون اين اشعار به ميزان بسيار زيادي در بالا بردن سطح فرهنگ جامعه مؤثر است.[3]

 



[1]
كبريت احمر ، ص 24.

[2]يوسف،88.(«اى عزيز! ما و خاندان ما را ناراحتى فرا گرفته، و متاع كمى با خود آ



ارسال توسط نوکر ارباب
تعداد بازديد :  
تاريخ : بیست و یکم بهمن 1392

روشهاي مختلف مداحي

1ـ دكلمه خواني

دكلمه خواني يكي از روشهاي مؤثر مداحي مي­باشد كه البته مي­توان آن را جزئي از روشهاي ديگر هم در نظر گرفت. دكلمه خواني يعني اينكه خواننده بدون استفاده از سبك و دستگاه­هاي صوتي اشعار و مطالب خود را بخواند. بسياري از مداحان ديده مي­شوند كه بدون سبك مي­خوانند و به مراتب تأثير كلامشان بيشتر از مداحاني است که با سبک و آهنگ مي خوانند. گاهي با توجه به شرايط بهتر است شعر به حالت دکلمه اي خوانده شود مثلا جايي که مداحان مختلف خوانده اند و مستمع ازشنيدن سبکهاي مختلف اشباع شده است ، اينجاست که اگر مداح از روش دکلمه خواني استفاده نمايد خواندنش به مراتب مؤثرتر از خواندن با سبک و آهنگ خواهد بود.

 

نکات قابل توجه در دکلمه خوانی

  1. آشنايي كامل با اصول ادبي شعر: شايد آنقدر كه در دكلمه خواني آشنايي با موازين ادبي لازم است، در مداحي با سبك و آهنگ نيست چراکه در مداحي به روش دکلمه خواني سبکو ريتم و آهنگ نيست تا نقاط ضعف شعري را بپوشاند.
  2. احساس و تأثير سخن و هيجان در اين نوع مداحي بسيار مورد توجه است.
  3. آشنايي با اصول فني و اصول معنوي مداحي نيز عامل مهمي محسوب مي­شود.
  4. آشنايي با فنون حركات و اشارات و در حقيقت سمعي و بصري خواندن.
  5. از جهت سني معمولا افراد جا افتاده در اين بحث موفق تر هستند.
  6. از حفظ خواندن و احاطه به اشعار و مطالب و آيات و روايات مربوط به مطلبي كه توسط مداح دكلمه خوان اجرا مي­شود.
  7. تقوا و اخلاص و ارتباط قوي با خدا و اهل بيت نيز اهميت بسزايي دارد، چرا كه در اين روش از سبك كه يك عامل مهم در متأثر كردن مستمع است استفاده نمي­شود.
  8. در اين نوع مداحي افرادي موفق هستند كه از جهت سوز و اشك و حال با مستمع همراه مي­شوند و اكثر مداحان موفق اين روش، سوزشان، اشكشان و بغض و حالشان از مستمعين بيشتر است و همه حضار بدين گونه افراد رشك مي­برند.
  9. ديده مي­شود كه مداحان دكلمه خوان از خواندن روضه­هاي سخت و سنگين پرهيز مي­كنند و بيشتر از روضه­ها و مطالب احساسي استفاده مي­كنند.
  10. حالت مقبوليت اينگونه مداحان در بين مستمعين بسيار مهم است.

 

2ـ قصيده خواني

خواندن قصیده در موضوعات حماسی، مدحی و پندی معمول است؛ که آن را به قصیده خوانی تعبیر می کنیم.

قصیده یکی از قالبهای شعری است که بین 14 تا 200 بیت ممکن است سروده شود، که مصراع اول و مصراعهای زوج در آن همقافیه می باشند. دارای کلماتی محکم و استوار می باشد.

در مورد اينكه قصيده چيست و اجزاء و درون مايه و مباحث ديگر به تفصيل در درس ادبيات فارسي مخصوص ذاكرين بحث كرده­ايم.

در اينجا از قصيده خواني به عنوان يكي از انواع مداحي بحث مي­كنيم. در حقيقت خواندن قصيده در محافل بهتر است با شرايط زير همراه باشد:

 

 

نکات قابل توجه در قصیده خوانی

  1. رعایت تنوع سبکی:به جهت اينكه ابيات قصيده معمولا طولاني است، لذا تنوع سبك در آن بايد رعايت شود، چرا كه در صورت عدم تنوع سبكي، حالت يكنواختي در مجلس ايجاد شده و خمودگي همگان را در پي دارد.
  2. اجمال در تحریر و کشش مصوتها:در قصيده خواني تحريرهاي زياد و كشش­هاي طولاني نبايد به كار رود و بهتر است كه تحرير و بازي با صدا به طور خلاصه و مختصر باشد.
  3. شمرده خواني در ابتدا و تندخوانی در ادامه:شمرده خواني در قصيده خواني بيشتر در ابتداي قصيده صورت مي­گيرد و قسمت­هاي مياني و پاياني تندتر خوانده مي­شود تا مستمع احساس خستگي نكند.
  4. محکم خوانی:يكي از خصوصيات قصيده استحكام و استواري كلمات در آن است. لذا بايد از جهت لحني و بياني و سبكي هم استحكام و استواري لحاظ شود.
  5. اجمال در روضه:روضه خواندن در قصيده خواني نبايد مفصل باشد و بيشتر به صورت تفسيري و خلاصه و شرح ابيات باشد و روضه با همان شعر پياده مي­شود.

 

3ـ غرّا خواني

چنانچه در كتاب فتوت نامه ملاواعظ كاشفي ذكر شده است، غرا خوانان همان روضه خوانان مي­باشند و كساني بودند كه از همان آغاز به خواندن كتاب روضه الشهدا  در مجالس مي­پرداختند و اين نام به همان حالت باقي ماند تا به ما رسيد، پس كساني كه با زبان نثر به ذكر مصائب اهل بيت و مدح و منقبت ايشان اشتغال دارند را غرا خوان و يا روضه خوان مي­گويند.

 

4ـ مُرَصَّع خواني

كاشفي، مداحان حقيقي را مرصع خوان ناميده است و مرصع خوان از اصطلاحاتي است كه آواز خوانان رديف نيز آن را به كار مي­برند و آن غير از مركب خواني است. زيرا مركب خواني اجراي يك آواز در چند مقام و چند دستگاه است حال آنكه مرصع خواني به آوازي اطلاق مي­شود كه شعر و مقام با بينش تمام برگزيده شود و تحريرها و ريزه كاريهاي آواز به موقع اجرا گردد.[1]

در فتوت نامه در مورد مرصع خوان نقل شده است كه «اما مرصع خوان به مداحاني مي­گويند كه نظم و نثر را با هم مي­خوانند. گاهي به معني مقصود را به نثر مي­گويند و بعد شعر خوانده مي­شود و گاهي بالعكس.»

 

5ـ ساده خواني

آن گروه از ذاكرين اهل بيت كه فقط شعر مي­خوانند را ساده خوان مي­گويند. اين گروه را نيز ملا واعظ كاشفي به اين نام نامگذاري كرده است. اين گروه در خدمت استاد مي­خوانند تا به مرتبه مداحي نائل شوند.

 

6ـ پامنبري خواني

گفتني است كه «پيش خواني» حتي در روزگار ما بين تعزيه صورت مي­گيرد و اين هم خواني با اشعار داراي ضرب و ريتم صورت مي­گيرد كه بسيار اندوه بار است.

در مجالس وعظ و روضه نيز تا همين اواخر گروهي به پيش خواني مي­پرداخته­اند. اين گروه به صورت نيم دايره در پاي منبر مي­نشستند و با يكديگر قطعاتي را دم مي­گرفتند. اين افراد در اصطلاح عوام دم گير، پامنبري خوان، پيش خوان و پاي خوان ناميده مي­شوند. ناگفته نماند كه اين گروه سالك و محصل هنر مداحي­اند.

 

7ـ پرده خواني

گروه ديگري در روزگار ما هستند كه به ظاهر اهل معركه و نقل مي­باشند، اما چون عمل و هنر آنان به شرح سيره و تاريخ اهل بيت اختصاص دارد و به نظم و نثر مناقب خاندان اهل بيت را مي­گويند، به معني مداح هستند.

گروه فوق را نبايد با نقالان و افسانه گويان و شاهنامه خوانان اشتباه گرفت، اگر چه با آنان بي ارتباط نيستند.

 

8ـ چاووشي خواني

نغماتي است كه براي زائران و مسافران عتبات عاليات خوانده مي­شود و هنگام مشايعت در پيش آنها مي­خوانند. که در بحث اقسام مجالس به آن پرداختيم.

 

9ـ مداحي عاميانه، شاعرانه و عالمانه

در يك نوع تقسيم بندي از جهت روش بيان و الفاظ، مداحي به قسمتهاي زير تقسيم مي­شود:

  • مداحي عاميانه:كه در آن كلام به حالت عاميانه است و بسيار ساده و روان بيان مي­شود و از به كار بردن اصطلاحات فني و جملات عربي پرهيز مي­شود.
  • مداحي شاعرانه:كه در آن كلام به حالت ادبي به كار مي­رود و از فنون و صنايع شعري در آن استفاده مي­شود. و اشاره به کلام بزرگان ادب و شواهد و نظاير ديگر مي­شود و سخن داراي سجع مي­باشد.
  • مداحي عالمانه:در اين نوع مداحي از جمله بندي كامل استفاده مي­شود و از اصطلاحات فني و جملات عربي از قبيل آيات و روايات و مطالب تاريخي استفاده مي­شود.

 

10ـ مداحي حماسي و رزمي

به آن نوع مداحي كه مردم را به جنگ با دشمن ترغيب مي­كند و روحيه سلحشوري را در آنان زنده مي­نمايد، مداح حماسي و رزمي مي­گوييم.

 

ويژگي­هاي مداحي حماسي و رزمي

  1. قاطعيت.
  2. يادآوري آياتي از قرآن، مربوط به اينكه دنيا را مقدمه و فاني و در مقابل، نعمت­هاي آخرت را در نظر مؤمنان ماندگار و حقيقي جلوه مي­دهد.
  3. دعوت به صبر و استقامت.
  4. يادآوري كردن سرانجام كار به كساني كه از ميدان مي­گريزند.
  5. برانگيختن شور و احساسات مثبت مردم با خواندن اشعار حماسي.
  6. استفاده از كلمات محكم و استوار.
  7. محكم و استوار بيان كردن كلمات.




ارسال توسط نوکر ارباب